de Adam en Eva van vijftig miljard kippen
Wat is het natuurlijke gedrag van een kip?
Op woensdag 25 februari 2026 was Marjolein de Rooij te gast bij Villa VdB om te praten over het feit dat in Nederland kippen zo ver zijn doorgefokt, dat we het natuurlijke gedrag bijna niet meer kunnen herkennen.
Ik ben net terug uit Thailand, waar de kip aller kippen – de Adam en Eva van zo’n vijftig miljard kippen op aarde – nog steeds in het wild leeft.
Ik wilde de bankivahoen, de oerkip, graag in haar natuurlijke omgeving zien, om te leren van haar gedrag. Niet uit romantiek, maar om beter te begrijpen wat welzijn voor kippen eigenlijk betekent, en hoe ver ons huidige systeem daarvan is afgedreven.
Wat belangrijk is om te beseffen, is dat kippen door de mens zijn gefokt op productiviteit en uiterlijk – op eieren, vlees en groei – maar niet op gedrag. Dat is heel anders dan bij honden. Een labrador gedraagt zich totaal anders dan een wolf; dat gedrag ís meegefokt.
Bij kippen zie je dat verschil nauwelijks. Een productiekip wil zich in de kern nog steeds gedragen als een oerkip.
Als je het natuurlijke gedrag van een olifant wilt leren kennen, ga je ook niet naar Artis. Dan ga je naar de savanne. Je kijkt hoe olifanten daar leven: in welke groepen, hoeveel ze bewegen, waar ze naartoe trekken, hoe ze hun dagen doorbrengen.
Volgens mij doen we bij kippen precies het tegenovergestelde. We bestuderen kippen bijna uitsluitend in stallen, in systemen waarin ze hun gedrag nauwelijks kunnen laten zien, en proberen daaruit af te leiden wat ‘natuurlijk gedrag’ zou zijn. Terwijl je eigenlijk terug moet naar de basis. Naar de oerkip.
Dáár zie je hoe een kip zich gedraagt als ze daar de ruimte voor krijgt: ze leeft in het bos, met beschutting; in kleine, stabiele groepen; hanen en hennen vormen paartjes; ze krijgen één keer per jaar kuikens; en ze besteden het grootste deel van hun dag aan scharrelen, observeren, rusten en communiceren.
Uit de wetenschappelijke literatuur weten we bovendien dat oerkippen langdurige sociale relaties aangaan, hun eigen nestplaatsen kiezen, hun kuikens actief beschermen, veel tijd besteden aan schaduw zoeken, stofbaden en zonnebaden, en voortdurend met elkaar communiceren.
Ze hebben een veel rijker gedragsrepertoire dan kippen in de pluimveehouderij, en besteden aanzienlijk meer tijd aan voedsel zoeken en sociale interacties.
De botsing met onze houderij is daarmee duidelijk. Wij vragen nu iets totaal anders van kippen: duizenden tegelijk, continu produceren, weinig sociale stabiliteit, weinig beschutting, weinig mogelijkheid om te scharrelen.
Niet omdat de kip dat zo kan, maar omdat het systeem zo is ingericht. Het is tijd voor een systeem verandering. Een echte deze keer!
