Leed is je eigen leven niet vorm kunnen geven
wat is dierenleed?
Op 2 april 2026 schreef Marjolein de Rooij een bijdrage aan de lopende serie ‘Wat is dierenleed?’ op Foodlog.nl
Het leed van dieren laat zich niet vangen in een paar alinea’s. En misschien is dat ook het probleem: we proberen dierenleed te begrijpen door alles op één hoop te gooien.
We denken aan proefdieren, aan de pijnlijke experimenten die met apen, muizen en ratten worden uitgevoerd. Aan koeien, varkens en kippen in de intensieve veehouderij, die onder slechte omstandigheden veel te snel tot hun einde komen. Aan onze huisdieren, hele dagen alleen zonder afleiding. Soms ook aan dieren die helemaal niet in een huis horen. Maar wie denkt er bij dierenleed direct aan wilde dieren? Aan een damhert dat de winter niet overleeft. Aan een konijn in de duinen dat wordt gegrepen door een vos. Aan een zangvogelkuiken dat uit het nest valt.
Toch noemen we die laatsten zelden dierenleed. Het is verdrietig, soms schokkend, maar we accepteren het als onderdeel van het leven. Dat zegt iets belangrijks over hoe wij dierenleed definiëren.
Mens en dier
Bij dierenleed denk ik primair aan mensen. Niet aan dieren onderling, maar aan de relatie tussen mens en dier. Aan het leed dat dieren wordt aangedaan dóór mensen. Honger, dorst, pijn, angst, stress en zelfs de dood zijn op zichzelf geen dierenleed. Pas wanneer de mens daar structureel de oorzaak van is, spreken we er zo over.
Dat betekent dat pijn, stress en dood geen voorwaarden zijn voor dierenleed. Ze horen bij het leven. Ook bij dat van mensen. Wij hebben stress. We hebben pijn. We worden ziek en gaan dood. En toch spreken we niet automatisch van een leven dat niet de moeite waard is.
Draai de vraag om
Wanneer is het dan wel dierenleed?
Om die vraag te beantwoorden, draai ik het om. Niet: wanneer lijdt een dier? Maar: wanneer is een dier gelukkig?
Die vraag is lastig. We zullen het nooit helemaal zeker weten. Maar wetenschappers doen wel uitspraken over wat mensen gelukkig maakt. En mensen zijn ook dieren. Met alle beperkingen die zo’n vergelijking heeft, kunnen we er toch iets van leren.
Drie elementen keren steeds terug: autonomie, verbondenheid en het benutten van potentie. De basisvoorwaarden – genoeg te eten, drinken en veiligheid – zijn dan al ingelost. Want ook zieke of arme mensen kunnen momenten van geluk ervaren. Door buiten te zijn. Door contact. Door iets te doen wat betekenis geeft. Geluk is niet exclusief voorbehouden aan mensen die alle vakjes hebben afgevinkt.
Wat ontbreekt er?
Als we dit kader toepassen op dieren die door mensen worden gehouden, wordt iets duidelijk. Dieren in de veehouderij, in proefdiercentra, bij ons op de bank. Zij zijn hun autonomie verloren. Ze maken slechts sporadisch keuzes over hun eigen leven. Ze bepalen niet wanneer ze naar buiten of juist naar binnen gaan. Ze kiezen niet zelf wanneer en wat ze eten, of met wie ze de dag doorbrengen. Wij richten hun leven volledig in.
Daarnaast is er nauwelijks ruimte om hun potentie te benutten. Problemen oplossen. Uitdagingen aangaan. Leren. Ontdekken. Datgene waar wij als mensen trots en voldoening uit halen, ontbreekt in de meeste stallen, laboratoria en woonkamers.
En dan is er verbondenheid. Met een partner. Een kind. Een groep vrienden en vriendinnen. Of zelfs maar met een vaste verzorger. Voor veel dieren is echte, duurzame verbondenheid onbereikbaar.
Wat mij betreft is dierenleed daarom niet de aanwezigheid van pijn, stress, angst, honger of dorst.
Dierenleed is de structurele afwezigheid van autonomie, verbondenheid en de mogelijkheid om potentie te benutten.
De Wat is…?-serie op Foodlog.nl onderzoekt het verschil in basiswaarden en perspectieven op de werkelijkheid dat als een olifant in de kamer staat. Aanleiding is het vastlopen van maatschappelijke discussies. Omdat het niveau van polarisatie piekt, is het tijd om weer samen te landen door onderzoek naar de uitgangspunten van de partijen die elkaar het recht op waarheid betwisten. Zo ontdekken we dat het draait om de verschillende denkwijzen in plaats van de feiten.
