Ratten met pensioen
Ratten met pensioen
Op Donderdag 29 januari 2026 was Huisvriend Marjolein de Rooij te gast bij Villa VdB op Radio 1 om te praten over geadopteerde laboratoriumratten.
wat adoptie van proefdieren zichtbaar maakt
Vandaag sprak ik op Radio 1 bij Villa VdB over een enquête van de Universiteit Utrecht waaruit blijkt dat mensen die een rat hebben geadopteerd die eerder als proefdier is gebruikt, daar opvallend positief over zijn. Adoptanten zijn vaak verrast door hoe nieuwsgierig, intelligent en sociaal deze dieren zijn. Eigenschappen die kennelijk pas echt zichtbaar worden zodra de rat niet langer onderdeel is van een onderzoekssetting.
Door adoptie krijgen deze ratten een tweede leven. Ze mogen met pensioen.
Bij grotere proefdieren bestaat herplaatsing al langer. Beagles worden bijvoorbeeld herplaatst via stichting SHHH, soms eerst bij medewerkers en later ook bij mensen van buiten de instelling. Af en toe gaan varkens naar een kinderboerderij. Het gaat daarbij echter om kleine aantallen, omdat bij veel proeven met grote dieren het doden van het dier onderdeel is van het onderzoek.
Bij ratten ligt dat anders. Er zijn juist veel ratten die na afloop van het onderzoek niet gedood hoeven te worden. Toch gebeurde dat tot voor kort vrijwel standaard. Niet omdat het noodzakelijk was, maar omdat het zo was ingericht. Er werd eenvoudigweg niet nagedacht over een leven na de proef.
Het gaat hier om ratten die geen zware medische ingrepen hebben ondergaan. In het officiële jargon heet dat ‘licht ongerief’. Deze dieren worden gebruikt in gedragsonderzoek, bijvoorbeeld in een open veld, een doolhof of bij een eenvoudige leertest. Onderzoekers observeren beweging, nieuwsgierigheid, leervermogen en sociale interactie. Er vinden geen operaties plaats en de dieren worden niet ziek gemaakt. Soms is er sprake van een injectie of bloedafname, maar geen pijnlijke of ingrijpende handelingen.
Nog steeds wordt het merendeel van de proefdieren gedood. Tegelijkertijd laat het adoptieprogramma dat enkele jaren geleden is opgezet door Monique Janssens van de Universiteit Utrecht, samen met Animal Rights, zien dat het ook anders kan. Inmiddels worden enkele honderden ratten per jaar herplaatst. Voor die dieren betekent dat daadwerkelijk een nieuw leven buiten het laboratorium.
Dit programma heeft bovendien gevolgen vóórdat het onderzoek begint. Onderzoekers moeten vooraf nadenken over de vraag of een rat herplaatst kan worden en wat dat betekent voor de inrichting van de proef. Dat vraagt om meer aandacht voor socialisatie en om zorgvuldiger omgang met de dieren gedurende het onderzoek.
Daarnaast leren steeds meer mensen ratten kennen buiten het kader van het laboratorium. Niet als anoniem proefdier, maar als individu met een eigen karakter. Dat vergroot het begrip voor deze dieren en verandert ook het gesprek over dierproeven.
Wie zelf wil kijken welke ex-proefdieren beschikbaar zijn, kan terecht op ikzoekbaas.nl, de adoptiewebsite van de Dierenbescherming. Daarbij geldt wel dat er een zorgvuldige selectie plaatsvindt: niet iedereen is geschikt om deze dieren op te vangen.
